Füruzan

Türkiyeli Kadın Yazarlar sitesinden
Atla: kullan, ara

Füruzan

29 Ekim 1938’de İstanbul’da doğdu. Babasını dört yaşındayken kaybetti. Okuma yazmayı beş yaşında ilkokula başlamadan önce öğrendi. İlkokul eğitimi süresince beşin üzerinde okul değiştirdi. 1946 yılında Yalova Demirköyü ilkokulundan mezun oldu.

“Ben ilkokuldan sonra devam edemedim. Parasız Yatılı sınavına girdim. Kazandım.
Annemle gittik fakat parasız yatılının bir kuralı vardı. Bir kefilinizin olması lâzım.
Bizim bir kefilimiz yoktu.”

Maddi güçlüklere bağlı olarak okula devam edemeyen Füruzan küçük yaşlardan itibaren edebiyatın önemli yapıtlarını okuyarak büyüdü. Bol bol kitap okumanın yanı sıra müzikle ilgilendi ve resim yaptı. Kadıköy Devlet Konservatuarı’nın sınavlarına girdikten sonra burada okumaya hak kazandı. Uzun vakitler alan çalışma saatleri ve eve gelip gidişlerinin aksıyor olması ailesini rahatsız ettiği için buradaki eğitimini yarıda bıraktı. 1950’li yıllarda tiyatrocu olmaya karar vererek Küçük Sahne’ye Muhsin Ertuğrul’la görüşmeye gitti. Kısa bir süre Küçük Sahne’de bulundu. Bir süre radyoda Nedim Otyam Korosu’nda şarkı söyledi. Uzun bir süre resim üzerine çalışmalar yaptıktan sonra tamamen edebiyatla ilgilenmeye karar vererek çalışmalarını bu yönde ilerletti.

İlk öykü denemesi “Olumsuz Hikâye” Mayıs 1956’da F. Yerdelen imzasıyla Seçilmiş Hikâyeler Dergisi’nin 52. sayısında yayımlandı. 1956’dan 1958’e dek öykülerini Türk Dili, Yenilik ve Pazar Postası’nda yayımladı. Fakat Füruzan yazarlığının bu ilk dönemiyle daha sonra yazdıkları arasında bir sınır çizmek isteyerek, bu dönem verdiği eserleri gençlik hevesi olarak tanımladı ve asıl çalışmalarını 1960’lı yıllarda vermeye başladı. Papirüs dergisini çıkartan Cemal Süreya, Füruzan’ı o sürede Yeni Dergi’yi çıkartmakta olan Mehmet Fuat’a yönlendirdi. 1968 yılında "Su Ustası" öyküsünün Yeni Dergi’de basılmasının ardından, yazar Papirüs ve Yeni Dergi’de yayımlanan öyküleriyle tanındı. "Özgürlük Atları," "Münip Bey’in Günlüğü," "Nehir," "Sabah Eskimişliğin," "Taşralı" öyküleri Papirüs’te yayımlanırken, "Su Ustası," "Piyano Çalabilmek," "Miraç," "Edirne’nin Köprüleri," "Ah Güzel İstanbul" öyküleri Yeni Dergi’de yayımlandı.

Yazarlık kariyeri boyunca hiç soyadı kullanmayan Füruzan bu seçimini şöyle açıklar:

“Ben o yıllar çok ünlü bir soyadı taşıyordum. Çok ünlü, çok saygıdeğer iki adamın kendi akıllarıyla,
emekleriyle ve yetenekleriyle ünlendirdiği saygıdeğer bir soyadıydı. Ben, o ünlenmiş soyadının bana
sağlama ihtimali olan kolaylıklarına hiç yanaşmak istemedim. […] Ben, yazarlığımın sınanmasını öyle
bir şekilde tek başıma yapıp bu büyük addan yararlanmamalıydım.”

İlk kitabı Parasız Yatılı’yı 1971 yılında yayımlandı. Büyük beğeni toplayan kitap 1972 yılında Sait Faik Ödülü’ne layık görüldü. Füruzan bu ödülü alan ilk kadın yazar oldu. 1972 yılında Kuşatma, 1973 yılında Benim Sinemalarım yayımlandı. Füruzan 1975-1976 arasında DAAD’nin davetlisi olarak Almanya’ya gitti. DAAD’a çağrılan ilk Türk yazar olan Füruzan’ın burada gözlemledikleri ve Türk işçilerin durumu bazı kitaplarında da etkisini gösterdi. Yazar burada önce Siemens fabrikalarına gidip ince iş yapmaktan gözleri kısa sürede bozulan genç işçilerle konuşmak istedi. Daha sonra rotasını Ruhr Havzası’ndaki kömür ocaklarına çevirerek, burada işçiler yurdunda kalıp göçmen işçilerle görüşmelerde bulunmaya karar verdi. Yazar burada Yugoslav, İtalyan, Yunan ve Türk işçilerle görüştü. Bu görüşmeleri Yeni Konuklar kitabında topladı. Yazar daha sonra ikinci bir kitap projesi için Heinrich Böll, Martin Walser gibi yazarlarla görüşerek PEN’in kuruluşu hakkında bilgiler edindi. 1980’lerin başında Almanya’yla ilgili görüşlerini Ev Sahipleri’nde topladı. Dokuz Çağdaş Türk Öykücüsü (Volk und Welt Verlag, 1982) adlı antolojisini ve Türkiyeli Çocuklar (Die Kinder der Türkei, Kinderbuch, 1979) adlı çocuk kitabını ise Doğu Berlin’de kaldığı sürede hazırladı.

1974’te ilk romanı 47liler’i yayımladı. 47liler romanı Türk Dil Kurumu tarafından ödüle layık görüldü. 1968 sonrası gençlik olaylarını ve 1971’deki askeri müdahale dönemini anlattığı bu roman geniş ilgi gördü. Behçet Necatigil 47liler ilgili şu yorumda bulunur:

“Yazıldığı günlere yakın Türkiye’nin toplumsal otopsisini yapıyor. Bir yandan bir ailenin tarihçesini sergiliyor, bir yandan da 1968’de üniversite reformu dilekleriyle başlayıp siyasal isteklere dönüşen öğrenci eylemlerini yorumluyor.”

1981 yılında Ömer Kavur tarafından senaryolaştırılan Ah Güzel İstanbul aynı yıl Antalya Film Festivali’nde birincilik ödülü aldı. 1985 yılında “küçük kızlar”ın bakış açılarını kullandığı öykü kitabı Gül Mevsimidir yayımlandı. 1986 yılında yayımlanan uzun öyküsü Gecenin Öteki Yüzü televizyon dizisi olarak da yayına girdi. Dizi TRT ve Modern Gazeteciler Kurumu tarafından en iyi dizi olarak seçildi. 1988 yılında yayımladığı Berlin’in Nar Çiçeği adlı ikinci romanında ise Türk-Alman ilişkilerini konu edindi.

1989 yılında Benim Sinemalarım senaryolaştırıldı ve 1990 yılında G. Karamustafa ile Füruzan yönetmenliğinde filme çekildi. Film 1990 Kanada Toronto Festivali’nde, Fransa’da Digne Les Bains’de, Türkiye’de Antalya ve İstanbul Uluslararası Film Festivali’nde gösterildi. 1991 yılında Tahran Film Festivali’nde “Kristal Kuş” ödülüne layık görüldü. Japonya, Yunanistan, Finlandiya ve Hindistan’ın da aralarında bulunduğu on altı ülkeden Onur Diploması almaya hak kazandı. Cannes Film Festivali’nin “Eleştirmenlerin 7 Günü” ve “Altın Kamera” bölümlerinden çağrı alarak gösterime girdi. 1991 İran Fecr Film Festivali’nde uluslararası jüriden “En İyi İlk Film” ödülünü, 1991 Tokyo Film Festivali’nde ise “En İyi 10 Asya Filmi” arasına seçildi.

Yazar 1994’te Bosna-Hersek Savaşı esnasında Balkanları kapsayan yolculuğundan sonra İşte Bizim Rumeli’yi yayımladı. Sevda Dolu Bir Yaz (Şarkılar Kitabı adıyla da yayımlandı) İstanbul’un profilini çizen üç uzun öyküden oluşmaktadır. Ankara Devlet Tiyatrosu’nun önerisiyle “Kış Gelmeden” adlı öyküsünü oyunlaştırdı. Kuşatma kitabından “Redife’ye Güzelleme” öyküsünü de oyunlaştırdı. “Sevda Dolu Bir Yaz” öyküsünü de oyunlaştıran yazarın bu oyunu 2002 Ocak’ında ADT’de sahnelenmeye başladı.

Eserlerinde yaşadığı dönemin tanıklığını yapan Füruzan, göç, fakirlik gibi konuları işlemenin yanı sıra toplumsal hareketlilikten en çok etkilenen kadın ve çocukların öykülerini anlatır. Öykülerinin pek çoğunda göçmenlik temasına rastlanır. Yoksulluk da Füruzan’ın toplumsal gerçekçi biçimde yazılmış öykülerinin en sık rastlanan temalarındandır. Tahsin Yücel Füruzan öykücülüğüne dair şunları söyler:

Füruzan görülmedik, olağanüstü olaylar anlatmaz bize, karşımıza olağanüstü, görülmedik kişiler de
çıkarmaz; tam tersine, bir zamanların gözde deyimiyle, “küçük insanlar”ın küçük serüvenlerini anlatır.
Anlatımı da öyle her tümcenin bir serüven olduğu Flaubert anlatımı değildir; Füruzan alçacık bir sesle
ve yalnız size anlatır öyküsünü. […] zaman zaman, öykü tek bir tümceden oluşmuş gibi bir duyguya
kapılırsınız.

İlk kitaplarında sıklıkla işlediği fakirlik ve göçmenlik temalarının yanı sıra Kuşatma ve Benim Sinemlarım’da “fakir mahalle kızlarının batağa sürüklenişi” de önemli temalardan biridir. Füruzan hikâyeciliğinde, “çocuk okutmak” fikri de dikkati çeker. Yoksul kesimi dillendiren yazar öykülerinde ebeveynler içinde bulundukları koşullardan tek çıkışın yeni neslin eğitimi ile olacağına inanarak çocuklarının aynı koşullar içinde yaşamaması adına tüm güçleriyle çocuklarının eğitimi için çabalarlar.

Yapıtları başta Almanca olmak üzere İtalyanca, İngilizce, Fransızca, Boşnakça, Bulgarca, Farsça gibi çeşitli dillere çevrildi. Kendisiyle yapılan görüşmelerden ve hakkındaki yazılardan oluşan Füruzan Diye Bir Öykü (haz. Faruk Şüyün) adlı bir kitap çıktı. 2006 yılında Ankara Öykü Günleri Onur Ödülü alan yazar, 2008 yılında da TÜYAP İstanbul Kitap Fuarı Onur Yazarı seçildi.

Yapıtları

Öykü:

  • Parasız Yatılı (1971)
  • Kuşatma (1972)
  • Benim Sinemalarım (1973)
  • Gül Mevsimidir (1973)
  • Gecenin Öteki Yüzü (1982)
  • Sevda Dolu Bir Yaz (1999)

Roman:

  • 47liler (1974)
  • Berlin’in Nar Çiçeği (1988)

Röportaj:

  • Yeni Konuklar (1977)

Gezi:

  • Evsahipleri (1981)
  • Balkan Yolcusu (1994)

Oyun:

  • Redife’ye Güzelleme (1981)
  • Kış Gelmeden (1997)
  • Sevda Dolu Bir Yaz (2001)

Çocuk Kitabı:
Die Kinder der Türkei (1979, Türkiye Çocukları)

Şiir:
Lodoslar Kenti (1991)

Senaryo:

  • Gecenin Öteki Yüzü, Okan Uysaler ile ortak çalışma (1986)
  • Benim Sinemalarım (1988)
  • Ah Güzel İstanbul, Ömer Kavur’la ortak çalışma (1994)

Yabancı Dillerde Yayımlanmış Eserler - Seçilmiş Bibliyografya:
İngilizce:

  • Twenty Story by Turkish Women Writers, 1986. (Türk Kadın Yazarlardan Yirmi Öykü)
  • Turkish Woman Writing Füruzan, 1993. (Türk Kadın Yazar, Füruzan, Siebert Doris)
  • A Summer Full of Love, 2001. (Sevda Dolu Bir Yaz)

Almanca:

  • Frau ohne Schleier, 1976. (Parasız Yatılı)
  • Logis im Land der Reichen, 1985. (Yeni Konuklar)
  • Jahresing 84-85 im mitter Punkt: Die Turkei Eva, 1981. (Türkçe’nin Almanca ile Karşılaşması)
  • Turkischen Kinder, 1982. (Türk Çocukları)
  • Turkischen Erzalüngen, 1995. (Füruzan. Türk Öyküleri,)

Hollandaca:

  • Moderne Turkse Verbalen, 1988. (Modern Türk Öyküleri)

Farsça:

  • Berai Gazali Redife, 1980. (Türk Öyküleri)

İtalyanca:

  • Tokat e in un Vicneto, 1985. (Tokat Bir Bağiçi ve Kuşatma)

Fransızca:

  • Miratch, le Maitre de l’Eau, 1994. (Su Ustası Miraç)
  • Ah, mon Belle Istanbul/La Femme Turqei, 2001. (Ah Güzel İstanbul)
  • Pensionnaire d’Etat, 2008. (Parasız Yatılı)

Bulgarca:

  • Sfevka Pirvova, 1986. (47liler)

Boşnakça:

  • Pet Prica, 2008. (Beş Öykü)

Japonca:

  • Keisuke Yamanaka, 1994. (Su Ustası Miraç)

Rusça:

  • Ekber Babayef. (İskele Parklarında).

Kaynakça

  • Füruzan diye bir öykü. Haz. Faruk Şüyün, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2009.
  • Şen, Nurcan. “Füruzan’ın Hayatı ve Edebi Eserleri”, Doktora Tezi. Gazi Üniversitesi, 2006.
  • Tanzimattan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2010.

Hakkında Yazılanlar- Seçilmiş Bibliyografya:

  • Akatlı, Füsun, Bir Pencereden: Füruzan Adam Yayınları, 1972.
  • Akatlı, Füsun, “Füruzan Çıkartması”, Öykülerde Dünyalar, Boyut Yayınları, İstanbul, 1998.
  • Akatlı, Füsun, “Füruzan Olayı: Acı Bir Yaşam Boyudur” Somut, 11 Şubat, 1983.
  • Andaç, Feridun, “Berlin’in Nar Çiçeği: İletisi Sevgi Yüklü Bir Roman” Çağdaş Türk Dili, Mayıs, 1989.
  • Andaç, Feridun, “Füruzan’ın Öykü Dünyasına Bakış”, Edebiyatımızın Yol Haritası, Can Yayınları, İstanbul, 2000. İstanbul s.195–207.
  • Ayhan, Ece, “Ece Ayhan Sordu Füruzan Cevap Verdi,” Yeni Edebiyat, C.2, S.5, Mart, 1971.
  • Aytaç, Gürsel, “Gül Mevsimidir”, Edebiyat Yazıları II, Gündoğan Yayınları, Ankara, 1991.
  • Binyazar, Adnan, “Edebiyatın İşlevi Ve Füruzan” Türk Dili, 1 Nisan 1971.
  • Doğan, H. Mehmet, “Füruzan Olayı”, Yeni Dergi, Mayıs 1972.
  • Ertop, Konur, “Füruzan İçin Notlar” Soyut, S.44, Şubat, 1972.
  • Mutluay, Rauf, “Füruzan’ın Hikâyeciliği”, Özgür İnsan, Haziran, 1972.
  • Naci, Fethi, “Füruzan’ın Dünyası”, Yeni Dergi, Mayıs, 1973.
  • Öz, Erdal, “Gül Mevsimidir Üzerine Füruzan’la Konuştum”, Gül Mevsimidir, Y.K.Y. İstanbul, 1996.
  • Özkırımlı, Atilla, “Füruzan Üzerine Aykırı Düşünceler”, Soyut, 45, Mart-Nisan, 1972.
  • Sezer, S., “Yazarlığının Kırkıncı Yılında Füruzan” Cumhuriyet Kitap 339, 15 Ağustos. 1996.
  • Şen, Nurcan-Cafer, Füruzan’la Yayımlanmamış Bir Söyleşi, 22 Ocak 2006.
  • Tunç, Ayfer, “Değişimin Öykücüsü Füruzan”, Cumhuriyet Kitap 401.
  • Uludağ, S, “Vesikalık Füruzan” Kitap-lık: 17–18 Eylül Aralık, 1995.
  • Yalçın, İrfan, “Füruzan’ın Öyküleri”, Soyut, Sayı 48, Temmuz, 1972.

Araçlar
Diğer dillerde
Kişisel araçlar