Tezer Özlü

Türkiyeli Kadın Yazarlar sitesinden
Atla: kullan, ara

Tezer Özlü

Tezer Sümer, Tezer Özlü Kıral ve Tuncay Gökmen imzalarını da kullandı. 10 Eylül 1942’de Kütahya’nın Simav ilçesinde doğdu. Annesi öğretmen Nimet (Servet) Özlü, babası ise eğitimci ve hukukçu Sabih Özlü’dür. Yazar Demir Özlü ağabeyi ve çevirmen, yazar Sezer Duru kız kardeşidir.

Çocukluğunun ilk yılları Simav, Ödemiş ve Gerede’de geçen Özlü 11 yaşındayken ailesiyle birlikte İstanbul’a taşındı. Taksim 29 Ekim İlkokulu’ndan mezun oldu. Bir süre Avusturya Kız Lisesi’nde eğitim gören Özlü, 1960 yılında Avusturya’ya gitti. Özlü’nün yurt dışı seyahatleri 1962’de yaptığı Almanya ve Hollanda gezileri ve 1963’te yaptığı Almanya ve Paris gezileriyle sürdü. İlk eşi oyun yazarı, Güner Sümer ile Paris’te tanıştı.

1963 yılında Ankara’ya taşındı. Ankara’da Türkiye Şeker Fabrikaları’nda çalıştı. 1964’te Güner Sümer’le evlendi. 1965’te babasının ricasını kırmayarak dışarıdan girdiği bitirme sınavlarının ardından İstanbul Erkek Lisesi’nden mezun oldu. Daha sonra Goethe Enstitüsü’nde çevirmen olarak çalıştı. Özlü bu yıllarda Ingmar Bergmann, Ossip Piatnizki, Heinrich Böll, Kafka, Enzensberger, Krüger ve Rümkompf gibi pek çok yazarın eserlerini Türkçe’ye çevirdi.

1968 yılında Güner Sümer’den ayrılarak İstanbul’a yerleşti. Burada M.A.N ve Alman Birleşik İlaç fabrikalarında çevirmenlik yaptı. 1968 yılında yönetmen Erden Kıral’la evlendi. Kızı Deniz 1973 yılında dünyaya geldi. Özlü daha sonra Türk-Alman Kültür Merkezi’nde program danışmanı olarak çalışmaya başladı. 1980’de Berlin’de Türk edebiyatı günlerini düzenledi.

1981 yılında bir yıllık sanatçı bursuyla Berlin’e gitti, burada Alman radyolarında Türk edebiyatı hakkında programlar hazırladı. Kafka, Pavese ve Svevo’nun hayatlarındaki önemli noktaları ziyaret ederek “Bir İntiharın İzinde” adlı dosyasını Almanca olarak, Auf dem Spur eines Selbsmords adıyla kaleme aldı. Bu dosyayla 1982 yılında Marburg Kent Edebiyat Ödülü’nü alarak, bu ödülü almaya hak kazanan ilk ana dili Almanca olmayan yazar oldu.

1982 yılında Kanadalı ressam Hans Peter Marti ile Almanya’da tanışan Özlü 1983’te Türkiye’ye dönerek Türk-Alman Kültür Merkezi’nde çalışmaya devam etti. Bu süreçte Erden Kıral’dan ayrılıp Hans Peter Marti ile evlenmek üzere başvuruda bulunduysa da evlilik talebi bürokratik engellere takıldı. 1984’te Zürih’e taşınan Özlü Hans Peter Marti ile burada evlendi. 1985 yılında göğüs kanserine yakalandı, 18 Şubat 1986’da öldü. 25 Şubat 1986’da Aşiyan Mezarlığı’nda toprağa verildi.

İlk öyküsü “Fortuna”, Yeni İnsan dergisinde 1963 yılında yayımlandı. Daha sonra öykülerini Yeni Ufuklar, Yeni Dergi ve Milliyet Sanat’ta yayımlamaya devam etti. 1978 yılında ise ilk öykü kitabı Eski Bahçe yayımlandı. Eser Doğan Hızlan gibi eleştirmenlerin dikkatini çekerek övgü topladı. Yazarın 1954’ten 1971’e dek yazdığı öyküleri barındıran eser, Özlü’nün Çocukluğun Soğuk Geceleri’nde dikkat çekecek otobiyografik anlatısının ve Yaşamın Sonuna Yolculuk’ta da rastlanabilen ölüm, dışarılılık gibi temaların ilk ipuçlarını veriyordu.

Özlü 1980 yılında otobiyografik romanı Çocukluğun Soğuk Geceleri’ni yayımladı. Roman bir yandan bir büyüme hikâyesi anlatırken, diğer yandan da okul, evlilik, aile gibi baskı mekanizmalarıyla dört bir yandan sarılmış bireyin yaşadığı derin krizi gözler önüne sermektedir. Marburg Kent Edebiyat Ödülü’nü alan dosyası “Bir İntihar’ın İzinde”yi Türkçe’ye çevirip üzerinde değişiklikler yaparak 1984 yılında Yaşamın Sonuna Yolculuk adıyla yayınladı.

Ölümünün ardından, 1990 yılında Kalanlar adıyla Özlü’nün notları ve yayınlanmamış eserleri bir araya getirildi. 1995’te Leyla Erbil, Tezer Özlü’nün kendisine yazdığı mektupları, Özlü’ye verdiği söz üzerine yayımladı. 1998’de Özlü’nün Almanca yazdığı senaryo, ablası Sezer Duru tarafından Türkçe’ye çevrilerek Zaman Dışı Yaşam adıyla yayımlandı. 2010 yılında ise Ferit Edgü, Özlü ile birbirlerine yazdıkları mektupları Her Şeyin Sonundayım adıyla kitaplaştırdı.

Yapıtları

  • Eski Bahçe/Öyküler (1978)
  • Çocukluğun Soğuk Geceleri (1980)
  • Yaşamın Ucuna Yolculuk (1984)
  • Kalanlar (Almanca aslından çeviren Sezer Duru, 1990)
  • Leyla Erbil’e Mektuplar (1995)
  • Zaman Dışı Yaşam (1998)
  • Her Şeyin Sonundayım (2010)

Çevirdiği Kitaplar:

  • Ingmar Bergmann, Yaban Çilekleri (1965)
  • Ingmar Bergmann, Aynadaki Gibi: Sessizlik (1967)
  • O. Piatnitsky, Bir Bolşeviğin Anıları (Tuncay Gokmen adıyla, 1978)
  • Heinich Boll, Fotoğrafta Kadın da Var (Özlü ve Sezer Duru, 1971)

Kaynakça

  • “Özlü, Tezer”, Tanzimattan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi, Istanbul, YKY, 2010.
  • Sezer Duru, “Kız Kardeşim ve Ben”, Tezer Özlü’ye Armağan, Istanbul, YKY, 1997.
Araçlar
Diğer dillerde
Kişisel araçlar